کاربرد دیگ بخار در تولید محصولات لبنی

اهمیت دیگ بخار در فرآیند تولید محصولات لبنی

در صنایع لبنی، حفظ بهداشت، دمای دقیق و زمان مناسب، سه رکن اصلی کیفیت هستند. دیگ بخار محصولات لبنی به‌عنوان قلب تپنده سیستم حرارتی کارخانه لبنیاتی، در تأمین بخار تمیز و قابل کنترل نقش محوری دارد. این بخار برای عملیات پاستوریزه‌سازی، شست‌وشوی تجهیزات، ذوب‌کردن چربی‌ها و گرم‌کردن تانک‌ها استفاده می‌شود.

کاربردهای اصلی دیگ بخار در صنایع لبنی

در کارخانه‌های تولید لبنیات، دیگ بخار در بخش‌های زیر به‌کار می‌رود:

1. پاستوریزه‌کردن شیر

برای از بین بردن میکروارگانیسم‌ها، شیر باید تا دمای خاصی گرم شود. بخار تولیدشده توسط دیگ بخار از طریق مبدل‌های حرارتی این وظیفه را دقیق و یکنواخت انجام می‌دهد.

2. استریل‌سازی تجهیزات

شست‌وشوی CIP (Cleaning In Place) یکی از مهم‌ترین بخش‌های هر خط لبنی است. بخار اشباع‌شده با فشار بالا، لوله‌ها، مخازن، پمپ‌ها و نازل‌ها را به‌صورت کامل استریل می‌کند.

3. گرمایش تانک‌ها و دیگ‌های فرآوری

برای تولید ماست، پنیر یا شیر تغلیظ‌شده، باید دما و زمان کنترل شود. بخار باعث گرم‌شدن یکنواخت و سریع محتویات تانک‌ها بدون تماس مستقیم می‌شود.

4. تولید آب داغ برای عملیات فرعی

در بسیاری از مراحل، آب داغ لازم است که با مبدل حرارتی بخار به آب گرم به دست می‌آید (مثلاً شست‌وشوی کف سالن یا گرم‌کردن محلول‌های شوینده).

ویژگی‌های مهم دیگ بخار مناسب برای لبنیات

• دارای گواهینامه بهداشت و ایمنی

• قابلیت تأمین بخار خشک و بدون رطوبت

• مصرف سوخت بهینه (گاز، گازوئیل یا دوگانه‌سوز)

• قابلیت کار با سیستم‌های CIP و SIP

• دارای کنترلرهای دقیق دما و فشار

• دیگ بخار استاندارد با کد 4231 باشد 

فرآورده‎های شیر خام

شیر به عنوان یک ماده غذایی با ارزش و مغذی دارای جایگاه ویژه‎ای در بازار داخلی و خارجی می‎باشد. فرآورده‎های عمومی شیر شامل شیر پاستوریزه و استریلیزه، شیر کاکائو، شیر خشک، خامه، پنیر، کره، ماست، دوغ و بستنی می‎باشد. دما که عامل مهمی در تولید هریک از محصولات لبنی می‎باشد توسط دیگ بخار تولید می‎گردد. در ادامه به اختصار نحوه تولید فرآورده‎های شیر خام را توضیح داده و به شرح کاربرد دیگ بخار در تولید  آنها می‎پردازیم.

استفاده از دیگ بخار برای استریلیزاسیون

رعایت بهداشت عنصر جدایی ناپذیر از خطوط تولید مدرن و پیشرفته می‎باشد. پاستوریزاسیون یکی از مهمترین عملیات روی شیر و سایر محصولات لبنی است که عامل بیماری‎های مشترک انسان و دام را از بین می‎برد.

شیر طی مراحل مختلف دوشیدن، جمع‎آوری و حمل و نقل به کارخانه آلوده به میکروب می‎گردد. از آنجا که این ماده بستر مناسبی برای رشد و تکثیر میکروبهاست؛ مهمترین مسأله در تولید محصولات لبنی بهداشتی، نگهداری و سالم‎سازی آن است.

در گذشته برای جلوگیری نمودن از رشد و نمو میکروب‎ها از سرما استفاده می‎کردند، اما سرما عامل ضدعفونی کننده نمی‎باشد و فقط موجب کاهش سرعت رشد میکروب‎ها می‎گردد. حرارت ناشی از بخار بهترین گزینه برای ضدعفونی کردن باکتری‎های شیر می‏‎باشد.

درجه حرارت و زمان دو عامل بسیار مهم در تولید شیر با کیفیت و با درجه ماندگاری بالا است. عملیات حرارتی باید به گونه‎ای باشد که میکروارگانیزم‎ها و تمام باکتری‎های مضر شیر خام را از بین ببرد و در عین حال هیچگونه آسیبی به محصول وارد نکند.

تولید شیر پاستوریزه و استریلیزه

پاستوریزاسیون نوعی فرآیند حرارتی شیر است که طی آن تمام میکروب‎های بیماری‎زای موجود در شیر و همچنین بخش بزرگی از میکروب‎های غیر بیماری‎زای شیر از بین می‎روند. شیر پاستوریزه پرمصرف‎ترین فرآورده شیر خام است.

شیر برای پاستوریزه شدن به حداقل دمای 72 درجه سانتیگراد، در مدت زمان 15 ثانیه و فشار 16 اتمسفر احتیاج دارد. به منظور استریلیزاسیون، شیر با دمای 75 درجه سانتیگراد را به مدت 3 ثانیه وارد تانک خلأ نموده و با تزریق بخار  آب تولید شده توسط دیگ بخار با فشار 13/6 اتمسفر، دما را به 140 درجه سانتی‎گراد می‎رسانند و بدین ترتیب شیر استریل می‎گردد.

تولید ماست

برای تولید ماست، شیر را در دمای 90 تا 95 درجه سانتیگراد پاستوریزه نموده و سپس دمای آن را تا حدود 40 درجه کاهش داده و مایع ماست را به آن اضافه می‎نمایند. بعد از طی این مرحله ماده حاصل را در ظروف بسته‎بندی قرار داده و در داخل گرمخانه قرار می‎دهند.

تولید خامه

در فرآیند تولید خامه، چربی شیر با استفاده از دستگاهی به نام سپریتور که با نیروی گریز از مرکز کار می‎کند، جدا شده و به مخازن نگهداری خامه انتقال داده می‎شود. خامه‎ها برای مصارف گوناگون دارای درصد چربی متفاوتی می‎باشند. خامه بدست آمده پس از پاستوریزه شدن، در نهایت بسته‎بندی شده و به سردخانه فرستاده می‌‎شود.

تولید پنیر

برای تولید پنیر، شیر پاستوریزه و هموژنیزه را تا دمای 20 درجه خنک کرده و پس از اضافه کردن مقداری مایع پنیر وارد تانک انعقاد می‎نمایند. در نهایت پس از جدا کردن پنیر از پساب به آن مقداری نمک اضافه می‎گردد.

تولید شیر خشک

برای تولید شیر خشک، شیر خام بدون چربی در پیشگرمکن به دمای 85 درجه سانتیگراد می‎رسد و سپس بوسیله اوپراتور، آب خود را از دست داده و تغلیظ می‎گردد. ماده بدست آمده به داخل برج خشک‎کن پاشیده شده و در اثر برخورد با هوای گرم به پودر شیر خشک تبدیل می‎شود.

راهنمای انتخاب دیگ بخار محصولات لبنی

هنگام انتخاب دیگ بخار برای صنایع لبنی، به این نکات توجه کن:

• ظرفیت بخار مورد نیاز (بر حسب کیلوگرم در ساعت)

• نوع سوخت در دسترس

• کیفیت بخار مورد نیاز (خشک یا اشباع)

• ابعاد فیزیکی و شرایط نصب در محل

• خدمات پس از فروش و گارانتی (مانند برند آکروپارس با 24 ماه گارانتی و 20 سال خدمات پس از فروش)

مقایسه دیگ بخار محصولات لبنی استاندارد و غیر استاندارد