دیگ بخار یا بویلر صنعتی یکی از مهمترین تجهیزات در خطوط تولید است که وظیفه تأمین بخار مورد نیاز برای فرآیندهای مختلف را بر عهده دارد. اما همین تجهیز حیاتی در صورت بیتوجهی به نشانههای خطر و علائم هشداردهنده میتواند به منبعی از ریسک، خرابیهای سنگین و حتی انفجارهای مرگبار تبدیل شود.
در این مقاله قصد داریم مهمترین علائم خطر در دیگ بخار را بررسی کنیم تا با شناخت بهموقع آنها، از بروز خسارتهای مالی و جانی جلوگیری کنید.
چرا شناخت علائم خطر در دیگ بخار مهم است؟
طبق آمارهای صنعتی، بیش از ۷۰٪ حوادث مربوط به خطر در دیگ بخار به دلیل بیتوجهی به نشانههای اولیه و انجام ندادن سرویسهای دورهای رخ میدهد.
تشخیص بهموقع مشکلات، به شما کمک میکند:
از انفجار و ترکیدگی دیگ بخار جلوگیری کنید.
هزینههای تعمیر و توقف تولید را کاهش دهید.
عمر مفید بویلر را افزایش دهید.
ایمنی کارکنان را حفظ کنید.
مهمترین نشانههای خطر در دیگ بخار
۱. نوسان شدید فشار بخار
اگر عقربه فشارسنج مدام بالا و پایین میرود یا فشار بیش از حد مجاز بالا میماند، ممکن است یکی از موارد زیر رخ داده باشد:
عملکرد نادرست شیر اطمینان
گرفتگی در لولهها یا شیرهای خروجی بخار
تنظیم نبودن مشعل یا کنترلر فشار
نکته: افزایش فشار ناگهانی یکی از اصلیترین عوامل انفجار و خطر در دیگ بخار است.
۲. تغییر غیرعادی در رنگ یا بوی دود خروجی
دود سیاه یا بوی سوخت نسوخته نشاندهنده:
احتراق ناقص در مشعل
تنظیم نبودن نسبت هوا به سوخت
گرفتگی فیلتر یا نازل مشعل
نتیجه: کاهش راندمان احتراق و افزایش مصرف سوخت.
۳. صدای غیرعادی از داخل بویلر
صدای تقتق، سوت یا کوبش (Water Hammer) میتواند ناشی از:
وجود بخار در خطوط آب برگشتی
رسوبگرفتگی در لولهها
پایین بودن سطح آب تغذیه
بیتوجهی به این صداها = آسیب جدی به تیوبها و پوسته دیگ بخار.
۴. نشتی آب یا بخار در اطراف بدنه
وجود لکههای رطوبت، بخار یا زنگزدگی روی بدنه نشانهی ضعف در جوشها، ترک پوسته یا خرابی شیرهاست.
حتی نشتیهای کوچک در طول زمان میتوانند منجر به شکستگی جداره و خطر انفجار شوند.
۵. افزایش ناگهانی دمای دود خروجی
اگر دمای دود نسبت به گذشته بالاتر است، احتمالاً سطح داخلی لولهها با رسوب یا دوده پوشیده شده است.
این موضوع باعث افت راندمان حرارتی و افزایش مصرف سوخت میشود.
۶. سطح غیرعادی آب در گیج شیشهای
اگر سطح آب در گیج ناگهان افت میکند یا ثابت میماند:
احتمال خرابی کنترل سطح آب یا پمپ تغذیه وجود دارد.
ممکن است نشتی داخلی در لولهها رخ داده باشد.
توصیه: هر روز سطح آب را بررسی کنید؛ خشک کار کردن دیگ بخار خطرناکترین حالت ممکن است.
۷. روشن نشدن یا خاموش شدن ناگهانی مشعل
در صورت خاموش شدن مشعل در حین کار:
فشار سوخت، هوا یا برق بررسی شود.
ممکن است ترموستاتها یا سنسورها دچار خطا شده باشند.
این مشکل اگر تکرار شود، باید سیستم کنترل احتراق بازبینی گردد.
اقدامات فوری هنگام مشاهده نشانههای خطر
۱. سیستم را بلافاصله از مدار خارج کنید.
۲. منبع سوخت را قطع کنید.
۳. فشار و دمای سیستم را کنترل کنید.
۴. با کارشناس ایمنی یا تعمیرکار مجاز دیگ بخار تماس بگیرید.
۵. تا زمان رفع کامل عیب، از راهاندازی مجدد خودداری کنید.
نکات حرفهای برای پیشگیری از خطر در دیگ بخار
✅ آب ورودی را حتماً تصفیه کنید.
✅ فیلترها و شیرهای اطمینان را هر ۳ ماه یکبار تست کنید.
✅ دودکش را از نظر گرفتگی بررسی کنید.
✅ از سنسورهای دیجیتال فشار و دما با آلارم استفاده کنید.
✅ اپراتور بویلر را آموزش دهید تا علائم را بهموقع تشخیص دهد.
تأثیر نگهداری صحیح بر صرفهجویی انرژی
با نگهداری منظم:
مصرف سوخت تا ۲۰٪ کاهش مییابد.
عمر مفید بویلر دو برابر میشود.
هزینه تعمیرات اضطراری ۷۰٪ کمتر میشود.
انتشار آلایندهها تا ۱۵٪ کاهش مییابد.
جمعبندی
نشانههای خطر در دیگ بخار ، مثل زنگ هشدار در قلب کارخانهاند.
اگر هر یک از علائم بالا را مشاهده کردید، تأخیر نکنید.
یک بررسی ساده امروز، میتواند از یک حادثه بزرگ فردا جلوگیری کند.
برای دریافت بازرسی ایمنی، سرویس دورهای یا مشاوره انتخاب دیگ بخار مناسب با تیم کارشناسی ما تماس بگیرید.
ایمنی و راندمان، در گرو مراقبت هوشمندانه از بویلر است.